Γιατί η ακροδεξιά στην Ευρώπη γυρνάει την πλάτη στην AfD

Η άνοδος της “Εναλλακτικής για τη Γερμανία” (AfD) προκαλεί έντονη ανησυχία, ακόμα και εκεί που κανείς δεν το περίμενε. Στις τάξεις άλλων ακροδεξιών ευρωπαϊκών κομμάτων.

Ενώ το γερμανικό κόμμα καταγράφει ποσοστά-ρεκόρ στο εσωτερικό της χώρας, ορισμένοι από τους στενότερους ιδεολογικούς του συμμάχους στην υπόλοιπη Ευρώπη κρατούν αποστάσεις ασφαλείας.

Αυτή η ένταση έγινε ξανά εμφανής μετά τις πρόσφατες εκλογές στα κρατίδια της Γερμανίας. Στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ, η AfD σημείωσε ιστορικά ποσοστά συγκεντρώνοντας το 43,8% των ψήφων, μόλις τρεις έδρες μακριά από την αυτοδυναμία.

Οι εκλογές στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία το περασμένο Σαββατοκύριακο έδειξαν επίσης μια μαζική φυγή ψηφοφόρων από τα συστημικά κόμματα προς την AfD.

Αρκετοί ηγέτες ακροδεξιών κομμάτων της Ευρώπης έσπευσαν να συγχρούν την AfD, ανάμεσά τους ο Γκεέρτ Βίλντερς του Party for Freedom της Ολλανδίας, ο Βίκτορ Όρμπαν του Fidesz της Ουγγαρίας και ο Σαντιάγο Αμπασκάλ του ισπανικού Vox, ο οποίος χαιρέτισε την άνοδο της AfD ως «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».

Ωστόσο, ορισμένα από τα μεγαλύτερα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων αυτών στη Γαλλία, την Ιταλία και τη Βρετανία, τήρησαν σιγή ιχθύος.

Η περίπτωση της Γαλλίας

Ο «Εθνικός Συναγερμός» (RN) της Γαλλίας, άλλοτε ένας από τους στενότερους εταίρους της AfD, δήλωσε ακόμα πριν από την ψηφοφορία στη Σαξονία-Άνχαλτ ότι μια νέα συνεργασία με το γερμανικό κόμμα «δεν προβλέπεται».

Σύμφωνα με το CNN, για την ηγέτιδά του, Μαρίν Λεπέν, η απόφαση αυτή υπαγορεύεται τόσο από πολιτικούς υπολογισμούς στο εσωτερικό όσο και από ιδεολογικούς λόγους. Έχοντας αναλάβει τα ηνία, η Λεπέν έστρεψε τον Εθνικό Συναγερμό προς τη λεγόμενη “αποδαιμονοποίηση” (dédiabolisation), αφήνοντας πίσω τον ξενοφοβικό λόγο της περιόδου του πατέρα της, Ζαν-Μαρί Λεπέν, και κάνοντας άνοιγμα προς τη συστημική πολιτική.

Παράλληλα,επιχείρησε να απαλλάξει την πολιτική ταυτότητα του κόμματος από τη σκιά του ναζιστικού παρελθόντος δύο εκ των ιδρυτικών του στελεχών. Η αντιμεταναστευτική της ρητορική έχει γίνει πιο ήπια, με το κόμμα να ανοίγει τις πόρτες του σε πολίτες μεικτής καταγωγής, μια κατηγορία που η γενιά του πατέρα της δεν θα δεχόταν ως “σωστούς” Γάλλους.

Επιπλέον, μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, η απερίφραστη καταδίκη του αντισημιτισμού αναδείχθηκε σε κεντρικό πυλώνα για το rebranding του κόμματος.

Ο Εθνικός Συναγερμός (RN), υπό την προηγούμενη ονομασία του ως “Εθνικό Μέτωπο”, συνεργαζόταν επί χρόνια με την AfD στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ωστόσο, οι δηλώσεις ανώτερου στελέχους της AfD που υποβάθμιζαν τον εγκληματικό ρόλο των SS του Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και η αποκάλυψη ενός μυστικού σχεδίου του γερμανικού κόμματος για μαζικές απελάσεις ατόμων ξένης καταγωγής, ξεπέρασαν τις κόκκινες γραμμές του RN. Μια συμμαχία με την AfD ήταν πλέον ασύμβατη με το νέο προφίλ του γαλλικού κόμματος.

Τον Μάιο του 2024, το RN έκοψε κάθε δεσμό με τη γερμανική ακροδεξιά.

Η ρήξη αυτή επιβεβαιώθηκε και μετά τις πρόσφατες επιτυχίες της AfD, με την ηγεσία του RN να μην προβαίνει σε καμία δήλωση. Καθώς στον ορίζοντα προβάλλουν οι προεδρικές εκλογές του 2027, η μεγαλύτερη ευκαιρία της Μαρίν Λεπέν να κατακτήσει το Μέγαρο των Ηλυσίων, η σιωπή αυτή αποτελεί ξεκάθαρη στρατηγική για την αποφυγή πολιτικού κόστους.

“Έχουμε ουσιαστικές διαφωνίες, τόσο στο ύφος όσο και στην ουσία. Δεν τους θεωρούμε συμμάχους μας στη Γερμανία”, δήλωσε ο βουλευτής του RN Φρανκ Αλισιό στο τηλεοπτικό δίκτυο LCI την ημέρα των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Η ετικέτα του “ακραίου”

Αντίθετα με το RN, η AfD δεν επιχείρησε καν να απαλλαγεί από τις εξτρεμιστικές συνιστώσες της, παρότι πλέον απευθύνεται σε ένα ευρύτερο ακροατήριο ψηφοφόρων, επισημαίνει ο Γκρεγκουάρ Ρος, διευθυντής προγραμμάτων Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο think tank Chatham House.

Η AfD απορρίπτει τις κατηγορίες περί δεξιού ακροδεξιού προσανατολισμού, με τους συμπροέδρους της να χαρακτηρίζουν την κατάταξή της ως “ακραίας” από τη γερμανική υπηρεσία πληροφοριών, ως προσπάθεια “νόθευσης του δημοκρατικού ανταγωνισμού”.

“Αντίθετα με τον Εθνικό Συναγερμό, που εργάστηκε σκληρά για να εξαλείψει κάθε ηθικά επιλήψιμο στοιχείο… η AfD δεν έχει προχωρήσει σε τέτοια εκκαθάριση”, δήλωσε ο Ρος στο CNN.

Στελέχη της AfD εκφράζονται επίσης άνετα για τη ναζιστική περίοδο, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει όλα από εκείνη την εποχή να “πεταχτούν στα σκουπίδια”, ένας ακόμη λόγος που καθιστά το κόμμα ανεπιθύμητο για τους περισσότερους Ευρωπαίους ομολόγους του, πρόσθεσε ο Ρος.

Ωστόσο, το πιο ριζοσπαστικό γαλλικό ακροδεξιό κόμμα Reconquête (“Ανακατάληψη”) του Ερίκ Ζεμούρ χαιρέτισε τη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ. Η επικεφαλής ευρωβουλευτής του κόμματος, Σάρα Κνάφο, χαρακτήρισε τα αποτελέσματα “ιστορικά” σε ανάρτησή της στο X.

“Οι ευρωπαϊκοί λαοί έδειξαν μεγάλη υπομονή. Σήμερα θέλουν να πάρουν τη μοίρα τους ξανά στα χέρια τους. Μια ολόκληρη ήπειρος ξεσηκώνεται”, έγραψε.

Υπό αυτή την έννοια, η AfD δεν είναι εντελώς απομονωμένη. Βοήθησε στη δημιουργία της πολιτικής ομάδας “Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών” στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά την αποβολή της από την ομάδα “Ταυτότητα και Δημοκρατία”.

Αυτή η μικρότερη και πιο περιθωριοποιημένη ομάδα περιλαμβάνει εθνικιστικά κόμματα όπως το Reconquête, την “Αναγέννηση” (Vazrazhdane) της Βουλγαρίας, το κίνημα “Η Πατρίδα μας” της Ουγαρίας, τη “Νέα Ελπίδα” της Πολωνίας και το Κίνημα “Δημοκρατία” της Σλοβακίας.

Μελόνι και Φάρατζ κρατούν επίσης αποστάσεις

Το ακροδεξιό κόμμα “Αδέλφια της Ιταλίας” έχει επίσης αποφύγει να προσεγγίσει την AfD. Η ηγέτιδά του και πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, επιλέγει μια στρατηγική οικοδόμησης επιρροής εντός του ευρωπαϊκού πολιτικού κατεστημένου.

Το κόμμα της ανήκει στην ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), η οποία είναι θεσμικά πιο ενσωματωμένη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε σχέση με την “Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών”. Παράλληλα, τα δύο κόμματα έχουν βαθιές διαφωνίες στην εξωτερική πολιτική.

Το κόμμα της Μελόνι υποστηρίζει το ΝΑΤΟ και την Ουκρανία, ενώ η AfD αντιτίθεται στην αποστολή όπλων στο Κίεβο και ζητά την άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Η Μελόνι έχει χαρακτηρίσει αυτές τις διαφορές “ασυμβίβαστες”.

Ο Νάιτζελ Φάρατζ, επικεφαλής του δεξιού κόμματος Reform UK στη Βρετανία, περιέγραψε την AfD ως «ιδιαίτερη περίπτωση».

Όταν ρωτήθηκε σε podcast με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Axel Springer, Ματίας Ντέπφνερ, σχετικά με τις κύριες διαφορές του με την AfD, ο Φάρατζ δήλωσε, «δυσκολεύομαι να καταλάβω τη φιλοπουτινική στάση τους. Οι δεσμοί της AfD με ορισμένα απολυταρχικά καθεστώτα είναι πολύ προβληματικοί».

Οι θέσεις της AfD στην εξωτερική πολιτική την καθιστούν δύσκολο εταίρο για πολλούς.

Στους κόλπους του κόμματος υπάρχουν διαφωνίες για τις σχέσεις της Γερμανίας με τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, ενώ η επιθυμία του για στενότερες επαφές με τη Μόσχα το διαφοροποιεί από τα περισσότερα δεξιά κόμματα της Ευρώπης. Επιπλέον, υιοθετεί σκληρή στάση κατά της παροχής βοήθειας στην Ουκρανία, ξεχωρίζοντας από την πλειονότητα των ευρωπαϊκών λαϊκιστικών σχηματισμών.

Το κόμμα είναι “ιδιαίτερα ριζοσπαστικό στο θέμα της Ουκρανίας και της Ρωσίας”, εκτιμά ο Ρος. “Ακούγοντας την AfD, σχηματίζεις την εντύπωση ότι η Ρωσία δεν εισέβαλε ποτέ στην Ουκρανία, ούτε διαπράττει καθημερινά εγκλήματα πολέμου ή σκοτώνει αμάχους“. Άλλωστε η Ρωσία αρνείται συστηματικά τις κατηγορίες για στόχευση αμάχων.

Ξένη επιρροή

Παράλληλα, κόμματα όπως το γαλλικό RN προσπαθούν να αποστασιοποιηθούν από δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα, κάτι που δεν κάνει η AfD. Πέρυσι, οι διασυνδέσεις της AfD με το Πεκίνο βρέθηκαν στο επίκεντρο, όταν πρώην ανώτερος συνεργάτης του κόμματος καταδικάστηκε στη Γερμανία για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας.

Η AfD επιζητεί επίσης ερείσματα στην Ουάσινγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχάρη το κόμμα μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την εκλογική του επιτυχία στη Σαξονία-Άνχαλτ, κλείνοντας το μήνυμά του με μια γερμανική εκδοχή του συνθήματός του: «MGGA!» (Make Germany Great Again).

Ο Ίλον Μασκ, υποστηρικτής της AfD εδώ και καιρό, εξέφρασε επίσης την ικανοποίησή του. Η AfD διατηρεί «ισχυρούς δεσμούς με τον Τραμπ και το κίνημα MAGA, το οποίο στη Γαλλία, όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, είναι ιδιαίτερα μη δημοφιλές», σημειώνει ο Ρος.

Σύμφωνα με τον ίδιο, εάν η AfD πετύχει σημαντικά κέρδη σε περιφερειακό επίπεδο, θα πιέσει για μια σκληρή εθνικιστική ατζέντα, την επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα και την άρση των ευρωπαϊκών κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Ωστόσο, ο Ρος επισημαίνει ότι η ασκούμενη εξωτερική πολιτική της Γερμανίας εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Καγκελαρίας, γεγονός που θέτει φραγμούς σε απότομες μετατοπίσεις.

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η γερμανική δημοκρατία διαθέτει ισχυρούς θεσμούς, όπως η ανεξάρτητη δικαιοσύνη και το Συνταγματικό Δικαστήριο, που είναι σχεδιασμένοι να συγκρατούν την πολιτική εξουσία.

Η ενισχυμένη παρουσία της AfD φέρνει την ευρωπαϊκή ακροδεξιά μπροστά σε ένα δίλημμα. Αν το γερμανικό κόμμα συνεχίσει να αυξάνει τα ποσοστά του, η περιθωριοποίησή του θα γίνει όλο και πιο δύσκολη. Ωστόσο, μια πιθανή προσέγγιση εγκυμονεί σοβαρό πολιτικό κόστος για όσα ακροδεξιά κόμματα φιλοδοξούν να περάσουν από το περιθώριο στη διακυβέρνηση.

news247.gr